Blog

Teje, de grote koningsvrouw

Teje en Amenhotep III

Teje, eerste vrouw van Amenhotep III, grote konings vrouw in de 18e Dynastie van Egypte, en matriarch van de Amarna familie, waaruit vele leden van het koninklijk geslacht van het Oude Egypte geboren werden. Zij was de dochter van Yuya en Thuya (ook gespeld als Thuyu).

Tejes moeder Thuya was bij veel religieuze cultussen betrokken, zoals verschillende van haar titels aantoonden (Zangeres van Hathor, Hoofdgastvrouw) van zowel Amon als de vruchtbaarheidsgod Min, wat doet vermoeden dat zij lid van de koninklijke familie uit de Boven-Egyptische stad Achmim was. Tejes vader, Yuya, was een welvarend grootgrondbezitter aldaar, terwijl hij zijn vrouw Thuya in het priesterambt bijstond, als opzichter van de ossen. Zijn belangrijkste bezittingen lagen in Achmim, 160 km ten noorden van Thebe.

Teje had ook een broer, Aänen, die als Tweede profeet van Amon optrad. Er zijn ook Egyptologen die menen dat Eje, een opvolger van Toetanchamon, van Teje zou afstammen. Er zijn wel geen datums of monumenten die het verband tussen de twee kunnen bevestigen, maar deze auteurs gaan uit van Ejes afkomst uit Achmim, en omdat hij de meeste titels van Tejes vader Yuya overerfde uit diens tijd aan het hof van Amenhotep III. Haar ouders kregen een graf in de Vallei der Koningen.

Teje trad in het huwelijk met Amenhotep III in het tweede jaar van diens bewind. Hijzelf was geboren uit een bijvrouw van zijn vader en had een sterkere band met de koninklijke lineariteit nodig. Het lijkt erop dat hij nog als kind werd gekroond, mogelijk tussen zijn zesde en twaalfde levensjaar. Amenhotep III liet herinneringsscarabeeën maken van zijn huwelijk met Teje. Op de huwelijksscarabee Amenhotep III in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden worden de namen van haar beide ouders genoemd. Er werden minstens zes kinderen geboren uit dit huwelijk, waarvan de tweede zoon farao zou worden, Achnaton, die bij zijn geboorte Amenhotep genoemd werd.

Wat voor Teje nooit eerder gebeurde, is niet zozeer dat waar ze vandaan kwam belangrijk was, maar wat zij is geworden. Nooit eerder trad een koningin zo prominent naar voren in het leven van haar echtgenoot. Teje verscheen regelmatig aan de zijde van Amenhotep III in standbeelden, tomben- en tempelreliëfs, en op steles, terwijl ook haar naam met de zijne erbij is aangebracht op talloze voorwerpen, zoals vazen en juwelen, om de grote herinneringsscarabeeën niet te noemen, waar haar naam regelmatig de zijne volgt in de tijdlijn. Nieuwe elementen in haar portrettering benadrukken haar rol als zowel goddelijke als aardse evenknie van de koning, zoals de toevoeging van koehoorns en een zonneschijf in haar hoofdtooi – attributen van de godin Hathor – en haar voorstelling in de vorm van een sfinxachtig figuur, wat eerder voor de koning was gereserveerd. Haar gemaal wijdde een aantal heiligdomen aan Teje en liet een tempel voor haar bouwen in Sedeinga in Koesj waar zij in de vorm van de godin Hathor-Tefnut werd vereerd.Hij liet ook een artificieel heilig meer voor haar aanleggen in het jaar twaalf. Zoals de Americaanse Egyptologen David O’Connor & Eric Cline noteerden:

Teje werd raadgeefster en vertrouwelinge voor haar man. Ze was wijs, intelligent, sterk en trots, en kon al het nodige respect van buitenlandse dignitarissen afdwingen. Buitenlandse heersers waren dan ook bereid om rechtstreeks met haar te onderhandelen. Ze bleef een actieve rol in de buitenlandse betrekkingen onderhouden, maar was bovendien de eerste Egyptische koningin die haar naam op officiële akten liet verschijnen. Het zou goed kunnen dat zij ook haar zoon, Achnaton, advies bleef verstrekken, toen die officieel de troon besteeg. Zijn correspondentie met Tushratta, de koning van Mitanni, spreekt duidelijk voor de politieke invloed die Teje aan het hof deed gelden. In de Amarnabrief ‘EA 26 correspondeert koning Tushratta van Mitanni rechtstreeks met haar en heeft het over de goede betrekkingen die hij met haar alsdan overleden echtgenoot mocht genieten, en hij drukt zijn wens uit om in die vriendschappelijke termen ook met haar zoon, Achnaton, te mogen voortgaan. Teje wordt voorts in de Amarna-brieven en in inscripties vermeld als de koningin en geliefde van de koning. Amarnabrief EA 26 is aan Teje geadresseerd en dateert uit de tijd van het bewind van Achnaton. Men weet dat zij een huis in Amarna, de nieuwe hoofdstad, bezat en ze wordt ook getoond op de muren van de tombe van Huya – een “dienaar in het huis van de Koningin Moeder, de Grote Koninklijke Vrouwe Tiyi” – afgebeeld aan tafel op een diner met Achnaton, Nefertiti, en hun familie, en dan geëscorteerd door de koning naar haar zonnescherm.

Teje werd vaak met Hathor geassocieerd en was de eerste koningin die zich met een haartooi met koehoorns en een zonneschijf liet afbeelden, waardoor ze geleidelijk het vrouwelijk equivalent van de half goddelijke soeverein werd. In het graf van Kheroef staat zij afgebeeld als een vrouwelijke sfinx die twee vijanden verplettert (een Nubische en een Aziatische). Nooit eerder was een Grote Koninklijke Vrouwe in zo’n typisch mannelijke rol afgebeeld. Zij wordt voor het laatst, samen met haar kleindochter Meketaten, vermeld in een inscriptie die omstreeks 21 november van het jaar 12 van Achnatons bewind (1338 v.C.) wordt gedateerd. Men vermoedt dat beiden kort daarna zijn overleden.

In 1898 ontdekte Victor Loret de mummie van Amenhotep III. Daarlangs bevond zich de mummie van een “oudere dame”. De identificatie van de “Oudere Dame” als zijnde Teje kreeg veel steun van onderzoekers en werd bevestigd in februari 2010 in een DNA-project dat ook het lichaam van Achnaton bevestigde.Er is ook een lok van Tejes haar gevonden in een van een stel miniatuurkistjes in het graf van Toetankhamon, waarvan wordt beweerd dat het expliciet aan Teje toebehoorde. Als Teje is gestorven kort na het jaar 12 van het bewind van Achnaton (1338 v.C.), dan zou dat haar geboortedatum ergens rond 1398 v.C. plaatsen, haar huwelijk met Amenhotep III op de leeftijd van 11 of 12 jaar, en haar weduwschap op haar 48e of 49e.

Men neemt aan dat Teje oorspronkelijk in het koningsgraf van Achnaton in Amarna naast haar zoon en kleindochter, Meketaten, werd begraven, omdat een fragment van de kist niet zo lang geleden werd geïdentificeerd als behorend tot haar sarcofaag. Haar vergulde grafkist (waarop zij met Achnaton wordt afgebeeld) kwam in graf DK 55 terecht terwijl oesjabti’s van haar in Amenhoteps graf WV 22 zijn teruggevonden. In graf DK 35 werd een mummie, gekend als de Oudere Dame, als de hare geïdentificeerd. De Britse onderzoekers Aidan Dodson & Dyan Hilton hadden ooit beweerd dat “het onmogelijk schijnt dat haar mummie die van de zogenaamde ‘Oudere Dame’ in de tombe van Amenhotep III zou zijn. Recent onderzoek (DNA-analyse) van de Oudere Dame haar tanden en van de haarlok die in het graf van Toetankhamon is gevonden hebben aangetoond dat het lichaam van Teje is, en eerder dat van een dame op middelbare leeftijd. Dit werd nog verder bevestigd toen in februari 2010 de mummie officieel middels DNA testen tezamen met andere mummies uit de Amarna periode werd geïdentificeerd.

Teje, grote koningsvrouw
bron: Internet

Amenhotep III

Amenhotep III

Meer dan 3400 jaar geleden werd in een koninglijkpaleis langs de Nijl de eerste zoon geboren van de tienerprins Thoethmosis en Moetemwia. Hij werd Amenhotep genoemd, Amon is tevreden, naar zijn grootvader de regerende koning Amenhotep II, zijn grootmoeder was Tiaa.

Op twaalfjarige leeftijd werd Amenhotep III de negende koning van een koninkrijk dat al 1600 jaar oud was en door zijn voorgangers van de 18de dynastie tot een uitgebreid imperium was gemaakt. Dankzij de voorzichtige politiek van zijn vader was het ook een vreedzaam rijk. Na zijn kroning trouwde hij met een jong meisje Teje, zij was de dochter van provinciale ambtenaar Joeja en en zijn vrouw Toeja. Er zijn ten minste vijf dochters van hen bekend en twee zonen, waarvan de oudste zoon op tienerleeftijd overleed en hun tweede zoon troonopvolger werd; die later bekend werd onder de naam Achnaton. Hij is de grootvader van Toetanchamon.

Hij regeerde ruim 35 jaar en dat is een van de best gedocumenteerde periode uit het Nieuwe Rijk. De Egyptische macht bereikte een hoogtepunt tijdens zijn regering. In het twaalfde jaar van zijn regering stond hij militair zeer sterk na zijn veldtocht en overwinning beheerste hij Nubie volledig, in het Midden-Oosten bleef de vrede gehandhaaft. De invloed van Egypte reikte ver, zijn naam wordt gevonden van Griekenland, Anatolie en van Babylon tot Jemen. De Assyriers, de Babyloniers en de Hettieten vormden geen bedreidging voor zijn macht. Amenhotep onderhield goede betrekkingen met Mitanni en de Aziatische vazalstaten. Zijn regering was voornamelijk een tijd van vrede en voorspoed. Rijkdommen niet langer nodig voor militaire veldtochten werden ingezet als grenswachten en bewakingstroepen van handelsroutes en mijngebiedenen werden gebruikt voor bouwprojecten. Het was een gouden tijd voor de kunst en architectuur.

In de binnenlandse politiek werden de priesters van Amon-Re in Thebe steeds machtiger en veeleisender. Ondanks de welvaart werd het steeds moeilijker de almaar groeiende tempelbureaucratie tevreden te stellen. Amenhotep probeerde daar wat tegenwicht tegen te scheppen door de priesters van Heliopolis en de Apis-cultus uit Memphis, wat meer te begunstigen.

In 2006 is er gesuggereerd dat er vóór zijn 20e regeringsjaar in Egypte een epidemie (gedacht wordt aan de pest) heeft plaatsgevonden. Er is daarvoor een aantal aanwijzingen. Zo is uit de meeste jaren van zijn bewind vrij uitgebreide documentatie bewaard, die echter plotseling een aantal jaren afbreekt. Na zijn twintigste jaar schenkt de koning opeens grote aandacht aan de godin Sekhmet. Zij is de godin van onheil en verwoesting waar voordien weinig aandacht aan geschonken werd.

Amenhotep III

Het ontstaan van: In de ban van de Aton

Schrijven is een beetje mijn tweede natuur geworden. Het geeft mij houvast als iets chaotisch is, omdat dan de situatie duidelijker word. Maar ook het plezier van het schrijven zelf, als er een verhaal ontstaat. Toen ik nog een jong meisje was droomde ik ervan om ooit zelf een eens detective te schrijven. Ik vond het leuk om tijdens het lezen van zulke boeken te raden wie de dader was en om het waarom te bedenken. De detectives met de meest verrassende plots werden mijn favoriet.

Omdat de magie van het oude Egypte een grote aantrekkingskracht had, besloot ik dat de detective daarover moest gaan. Vervolgens heb ik op het internet veel informatie daarover gezocht en een reis naar Egypte gemaakt. Een Nijl cruise langs de vele tempels die daar te vinden zijn. Toen we het dal der Koningen bezochten en de uitleg over de goden en godinnen die bij de religie van de farao’s behoorden, viel alles eigenlijk op zijn plek. Mijn kinderdroom begon vorm te krijgen.
Door: Carla Meulstee

Hoe ik met schrijven ben begonnen…

Iets over mij en hoe ik ertoe gekomen ben om boeken te gaan schrijven. Tijdens mijn hbo-opleiding: Sociaal Pedagogische Hulpverlening had ik een scriptie geschreven over de relatie tussen probleemgedrag en kinderangsten voor kinderen tot en met 4 jaar. Daardoor is bij mij het idee ontstaan om er op een eenvoudige manier een leuk verhaal van te maken, zodat het een voorleesboek zou worden dat geschikt is voor alle kinderen.

Toen het eenmaal gelukt was om een boek uit te geven en te publiceren had ik wat meer zelfvertrouwen gekregen en besloot ik om een kinderdroom van mij waar te maken.

Op acht jarige leeftijd ging ik liedjes schrijven. Al veel eerder begon ik met het lezen van boeken. Na alles gelezen te hebben wat los en vast zat, kreeg ik een persoonlijke voorkeur voor het lezen van detectives. En dan droomde ik dat ik ooit eens zelf een detective zou gaan schrijven, maar omdat ik toen niet zo’n studiebol was leek die droom voor mij onbereikbaar.

Jaren later, na het afronden van mijn HBO-opleiding, werd de droom van het schrijven van een detective toch werkelijkheid.

Omdat de magie van het oude Egypte een grote aantrekkingskracht had, besloot ik dat de detective daarover moest gaan. Vervolgens heb ik op het internet veel informatie daarover gezocht en heb ik meerdere reizen naar Egypte gemaakt.  Mijn kinderdroom begon vorm te krijgen.

Maar het was nog steeds niet eenvoudig om over dit onderwerp iets zinnigs te schrijven. Het leek een logisch gevolg om cursussen en lezingen te volgen over een periode die mij persoonlijk erg aansprak. Namelijk de 18de dynastie. Uit het resultaat van al mijn inspanningen is de thriller: in de ban van de Aton en de demon van de nacht ontstaan.

Nu heb ik zowel een kinderboek als een thriller voor volwassenen op mijn naam staan, en ik hoop daar in de toekomst nog vele titels aan toe te voegen. Deze zullen allemaal uitgegeven worden door de Uitgeverij: Wereld van de Regenboog. Deze uitgeverij ben ik gestart om mijn droom om boeken uit te geven waar te kunnen maken.

Al mijn huidige en toekomstige boeken zullen onder andere op mijn recent vernieuwde website te vinden zijn:
www.wereldvanderegenboog.nl

Hartelijke groeten,
Carla Meulstee